X
تبلیغات
نماشا
رایتل
الیگارشی (خودکامگی - oligarchy) - نارنج سبز سیاسی علمی نارنج سبز سیاسی علمی

نارنج سبز سیاسی علمی

وبلاگ علم سیاست گروه نارنج سبز

الیگارشی (خودکامگی - oligarchy)

خودکامگی[۱] (به انگلیسی: despotism) یا شکلی از حکومت است که قدرت سیاسی در دست یک حاکم خودگمارده قرار دارد. اصطلاح حاکم مستبد یا اتوکرات از واژه یونانی اتوکراسی مشتق شده‌است.الیگارشی (oligarchy) یا حکومت توسط اقلیت در مقابل دموکراسی یا حکومت توسط اکثریت قرار می‌گیرد.

در حکومت استبدادی دامنه اختیارات حاکم و طول دوره حکومت آن‌ها بسیار است و توزیع قدرت عادلانه نیست.طرف‌داران حکومت استبدادی؛معتقدند که این نوع حکومت امکان انباشت سرمایه، برنامه‌ریزی متمرکز و تصمیم‌گیری قاطع برای رفع موانع راه را برای توسعه فراهم می‌سازد.در حالی که مخالفان این نوع حکومت معتقدند که استبداد باعث احساس بی‌قدرتی سیاسی در بین مردم می‌شود و کارایی و خلاقیت آن‌ها را کاهش می‌دهد.حکومت استبدادی نباید با تمامیت‌خواهی (رژیم حکومت متمرکز در یک قدرت مرکزی) مساوی پنداشته شود.

الیگارشی در لغت به معنای گروه اندک، و در اصطلاح، نظام سیاسی­ای است، که در آن گروه اندکی با شیوه­ی غیر دموکراتیک و بر اساس تکیه بر ثروت حکومت می­کنند، و بیش از هر چیز در پی تامین منافع خود هستند.
مفهوم الیگارشی به­عنوان یک شکل از اشکال حکومت در اندیشه­ی دو فیلسوف بزرگ سیاسی یعنی افلاطون و ارسطو مطرح است، که به تفکیک و تفصیل به آن می­پردازیم.
 
الیگارشی در اندیشه و آثار افلاطون
افلاطون در کتاب جمهور [کتاب هشتم جمهور] طبقه­بندی­ای از دولت­ها ارائه می­دهد که در آن پنج نوع دولت برحسب میزان فضیلت به صورت نزولی معرفی می­کند. که عبارتند از: دولت کمال مطلوب یا آرمانی، و از آن پس تیموکراسی، الیگارشی، دموکراسی و تیرانی، که در پایین­ترین جای این طبقه­بندی قرار دارد.[1] به اعتقاد افلاطون در کتاب جمهور دولت کمال مطلوب ممکن است دست­خوش چهار مرحله از فساد شود؛ یعنی از جمهوری کمال مطلوب به تیموکراسی یا فرمانداری نظامی، از آن به الیگارشی و سپس به دموکراسی و سرانجام به تیرانی یا ستمگری تبدیل شود. از این میان الیگارشی زمانی رخ می­نماید که فرمانروایان در نتیجه­ی عشق به ثروت از راه خود منحرف شوند.[2]
از آنجا که افلاطون بین نظام دولت و نظام روح آدمی توازی و تناظر می­بیند، نظام الیگارشی را نتیجه­ی تغییر روحیه­ی انسان تیموکرات می­داند، بر این اساس، به عقیده­ی افلاطون انسان تیموکرات در اثر سوء تربیت، ثروت­اندوزی و نفوذ حرص در وجودش به تدریج روحش فاسد شده و در اثر این روحیه­ی آزمند نظام تیموکراسی به انحطاط کشیده می­شود، و به سوی نظام پایین­تر یعنی الیگارشی می­رود. افلاطون می­گوید «همان گنجی که هرکس طلای خود را در آن انبار می­کند باعث تباهی حکومت [تیموکراسی] می­گردد».[3] همچنین اضافه می­کند که انسان تیموکرات که حریص شده «توان­گران [ثروتمندان] را ستایش می­کند و امور کشور را بدست آنان می­سپارد».[4]
 همان­گونه که افلاطون اشاره کرد، وجه مشترک تیموکراسی و الیگارشی وجود آزمندی در جامعه­ی تیموکراسی است. وقتی جامعه­ی تیموکراسی به واسطه­ی نفوذ حرص و ثروت­اندوزی نزول کرد الیگارش­ها بر جامعه مسلط می­شوند. الیگارش­ها می­گویند جوهر اشرافیت همان پول است.[5]
افلاطون در کتاب هشتم جمهور در معرفی الیگارشی می­گوید «الیگارشی حکومتی است که مبنای آن ارزیابی اموال است، به این کیفیت که زمامداری با کسانی است که صاحب مال باشند، و فقرا از شرکت در کار حکومت محرومند».[6]
اما افلاطون در کتاب سیاست­مدار یک طبقه­بندی دو سویه از حکومت­های قانونی و غیرقانونی ارائه می­دهد، که با آنچه در جمهور آمده متفاوت است. اساس تقسیم و طبقه­بندی در این کتاب به نسبت افراد هیئت حاکمه­ای است که قدرت نهایی را در دست دارند.[7] ما حصل افکار افلاطون در این مورد را می­توان این­گونه تلخیص نمود:
الف) دولت کمال مطلوب و آرمانی، جمهوری (کامل اما غیرقابل اجرا)؛
ب) دولت­های رعایت­کننده­ی قانون:
1.      منارشی (پادشاهی): فرمانروایی قانونمند یک نفر، که بهترین دولت است.
2.      آریستوکراسی (اشراف­سالاری): فرمانروایی قانونمند چند نفر، که دومین از بهترین دولت­هاست.
3.      دموکراسی مبتنی بر قانون (مردم­سالاری): فرمانروایی قانونمند و میانه­رو عده­ی زیاد یا اکثریت است؛ که بدترین از دولت­­های قانونمند و بهترین دولت از میان دولت­های بی­توجه به قانون است.
ج) دولت­های بی­توجه به قانون؛ نیروی هدایت­گر دلخواه است، و قانون آن­ها را محدود نکرده است:
1.      تیرانی (ستم­گری): فرمانروایی غیر قانونمند یک نفر، که بدترین نوع همه­ی دولت­هاست.
2.      الیگارشی (سالاری توان­گران): فرمانروایی غیر قانونمند چند نفر، که بعد از بدترین دولت قرار دارد.
3.      دموکراسی (مردم­سالاری) غیرقانونمند: فرمانروایی دل­خواه و افراطی عده­ی زیاد، که چون غیرقانونمند است، بد است اما از تیرانی و الیگارشی کم خطرتر است.[8]
اگر بنیان حکومت بر ثروت گذاشته شود الیگارشی شکل می­گیرد.[9] افلاطون الیگارشی را حکومتی می­داند که در آن ثروت منشاء قدرت و اعتبار سیاسی است؛ و چون توان­گران همیشه به شماره اندک هستند، حکومت در دست اقلیتی انگشت شمار است.[10]
افلاطون عیوب حکومت الیگارشی را چنین بیان می­کند:
·          حصاری به گرد حکومت کشیده می­شود و مقام­ها مختص ثروتمندان و فرزندان آنان می­گردد، و از ورود استعدادهای عالی بیرون از طبقه­ی ثروتمند به حکومت جلوگیری می­شود.
·          این چنین جامعه­ای واحد و یکپارچه نیست، بلکه مردم آن به دو گروه متخاصم تبدیل گشته، ثروتمندان و تهیدستان به چشم دشمن به یکدیگر نگاه می­کنند.
·          زمامدار این جامعه نمی­توانند با دشمن بجنگند، زیرا می­ترسند مردم را مسلح کنند، و مردم بجای جنگ با دشمن او با خودش بجنگند. در نتیجه از مردم تهیدست جامعه خود بیشتر از دشمن می­ترسد.
·          در جامعه­ی الیگارشی گروهی از مردم بیش از حد ثروت­مند و گروهی بی­نهایت فقیر هستند، این شکاف طبقاتی و وجود انبوه تهیدستان و گدایان باعث می­شود، از درون این ییچارگان افراد دزد، راهزن و جنایت­کار بیرون آیند.[11]
به نظر افلاطون دولت الیگارشی، که قدرت را به صورت انحصاری در دست توان­گران قرار می­دهد، بیشتر در معرض برافتادن قرار می­گیرد، تا حکومت­های دیگر از همین دست، که بخشی از قدرت را با رعایت احتیاط در کف مردم می­گذارند، مثلا به این صورت که به آنها اجازه شرکت در انتخاب اولیای امور را می­دهند ولی اجازه­ی احراز مقامی را به آنها نمی­دهند.[12]
 
الیگارشی در اندیشه و آثار ارسطو
ارسطو نیز مانند افلاطون دولت­ها را در کتاب سیاست (کتاب سوم بخش پنجم) دسته­بندی می­کند،[13] طبقه­بندی و تقسیمی که ارسطو در مورد حکومت­ها قائل می­شود، بر اساس تعداد کسانی است که حکومت می­کنند؛ و سپس مبتنی بر غایت و هدفی است، که اقدامات دولت و اعمال حکومت متوجه آن می­باشد. در نگاه ارسطو غایت حقیقی دولت ترقی و تعالی اعضای خود می­باشد؛ و زمانی که حکومتی در راه تامین چنین هدفی قدم بردارد نوع دولت، دولت صالحه است و چنانچه هدف حکام فقط تامین منافع هیئت حاکمه باشد، و نیازهای شهروندان را در نظر نگیرند دولت از نوع فاسد است.[14]
 
طبقه­بندی ارسطو از دولت­ها:
الف) دولت­های صالح، که به منافع عمومی می­اندیشند:
1.      پادشاهی: فرمانروایی یک نفر انسان با فضیلت؛
2.      آریستوکراسی (اشرافی): فرمانروایی چند نفر با فضیلت؛
3.      پولیتی (جمهوری): دموکراسی میانه­رو، و تا حدودی حکومت مردم بر مردم است، که کمترین خوبی حکومت خوب را دارد.
ب) دولت­های فاسد که به منافع عمومی بی­توجه­اند:
1.      تیرانی (ستمگری): فرمانروایی یک نفر، انسان خودخواه نفع­پرست؛
2.      الیگارشی: فرمانروایی چند انسان خودخواه ثروتمند؛
3.      دموکراسی: فرمانروایی توده مردم و افراطی است.[15]
به اعتقاد ارسطو الیگارشی نوع فاسد حکومت آریستوکراسی است، یعنی در آن ثروتمندان غیر عادل و اشراف فاسد حکومت می­کنند.[16]به اعتقاد ارسطو دارالشوری، سازمان عمال دولت و دستگاه قضایی پایه­های حکومت هستند. بر این اساس دارالشوری در حکومت الیگارشی مجمعی است صنفی مرکب از شهروندان بسیار ثروتمند و با اختیارات نامحدود، اساس انتخاب قضات و عمال دولت بر میزان املاک وسیع و دارایی­های کلانی است که در تصرف دارند. هیئت منصفه هم از عده­ی معدودی شهروندان که دارای املاک وسیعی می­باشند تشکیل می­شود.[17]در حکومت الیگارشی مشاغل حکومتی میان عده­ی معدودی از افراد مرکب از ثروتمندان تقسیم و تمرکز یافته، و تفویض مشاغل و خدمت در حکومت به­موجب اعتبار ملکی است.[18]
در نگاه ارسطو عیب اصلی الیگارشی و دیگر انواع حکومت این است که به جای تامین خواسته عمومی، درصدد حفظ منافع خود هستند. مثلا الیگارش­ها منافع خود، یعنی توان­گران را به بهای پایمال شدن منافع تهیدستان خواستارند.[19]
ارسطو معتقد است الیگارشی انواعی دارد. او بر این باور است که همه­ی حکومت­ها کما بیش اولیگارشی­اند، و میزان الیگارشی آنها به درجه­ی تمرکز مالکیت و محدودیت­های شرایط مالکیت لازم برای رای دادن، و رسیدن به مقامات عمومی بستگی دارد. اگر مالکیت، و بنابراین قدرت سیاسی خیلی متمرکز نباشد، و اگر الیگارشی از امتیازات خود سوء استفاده نکند، می­توان دولتی قانونی و پایدار به وجود آورد. خطر و زیان شکل اولیگارشی حکومت آن است که ممکن است الیگارشی­تر شود، یعنی تمرکز قدرت بیشتر و بیشتر شود، و اگر کنترل و مهار کردنی در کار نباشد، نارضایتی و شورش در میان مردم به وجود می­آید.[20] الیگارشی هرچه افراطی­تر شود شکننده­تر می­شود.
در پایان این نکته­ قابل توجه و ذکر است که در تفکر سنتی و کلاسیک مثل مورد این نوشتار، در تحلیل ساختار قدرت به قله­ی هرم قدرت و جایگاه سرازیری قدرت توجه می­شود؛ در حالی که در تفکر مدرن به قاعده­ی هرم قدرت توجه می­شود، به این معنا که در تفکر جدید از منشاء قدرت و خواستگاه قدرت بیشتر گفتگو می­شود که بر اساس آن دولت­ها به دموکراتیک و اقتدارگرا تقسیم می­شوند. بر این اساس در تفکر کلاسیک در تحلیل قدرت نگاه از بالا به پایین است ولی در تفکر مدرن جهت نگاه معمولا از پایین به بالاست.  


 [1]- عالم، عبدالرحمن؛ تاریخ فلسفه­ی سیاسی غرب (از آغاز تا پایان سده­های میانه)، تهران، وزارت امورخارجه موسسه­ی چاپ و انتشارات، 1384، چاپ نهم، ص 99.
[2]- همان، ص 95.
 [3]- افلاطون؛ جمهور، ترجمه­ی فواد روحانی، بی جا، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی،  1368، چاپ پنجم، ، ص 465.
[4]- همان، 466.
[5]- پولادی، کمال؛ تاریخ اندیشه­ی سیاسی در غرب (یونان باستان و سده‌های میانه)، تهران، مرکز، 1382، چاپ چهارم، جلد اول، ص 55.
[6]- افلاطون؛ پیشین، ص 465.
[7]- عزیزی، محسن؛ تاریخ عقاید سیاسی (از افلاطون تا ماکیاول)، تهران، دانشگاه تهران، 1329، جلد اول، ص 41.
[8]- عالم، عبد الرحمن؛ پیشین، ص 100.
[9]- عزیزی، محسن؛ پیشین، ص 78.
[10]- عنایت، حمید؛ بنیاد فلسفه­ی سیاسی در غرب، تهران، انتشارات زمستان، 1377، چاپ چهارم، ص 39.
[11]- مراغه­ای، علی­مراد؛ چه کسی باید حکومت کند؟ تاملی در فلسفه­ی سیاسی افلاطون، قم، فکرآوران، 1381، چاپ اول، ص 160.
[12]- ردهد، برایان؛ اندیشه سیاسی از افلاطون تا ناتو، ترجمه­ی مرتضی کاخی و اکبر افسری، تهران، آگه، 1371، چاپ سوم، ص 65.
[13]- ارسطو؛ سیاست، ترجمه­ی حمید عنایت، تهران، کتاب­های جیبی، 1358، چاپ سوم.
[14]- عزیزی، محسن؛ پیشین، ص 57.
[15]- عالم، عبدالرحمن؛ پیشین، ص 126.
[16]- پازارگاد، بهاءالدین؛ تاریخ فلسفه­ی سیاسی، تهران، زوار، 1359، چاپ چهارم، جلد اول،  ص 134.
[17]- عزیزی، محسن؛ پیشین، ص 79.
[18]- همان، ص 80.
[19]- ردهد، برایان؛ پیشین، ص 63.
[20] عالم، عبدالرحمن، پیشین، ص 133.


منابع : ویکی پدیا

          http://www.pajoohe.com

http://www.hawzah.net

تاریخ ارسال : سه‌شنبه 28 دی‌ماه سال 1389 06:05 ب.ظ | نویسنده: علی رضوی | چاپ مطلب

(1)

روان شناسی رنگ لباس
پنج‌شنبه 30 دی‌ماه سال 1389 ساعت 12:25 ق.ظ
سلام تشکرازتوجه ولطفتون
اگرمجددپالایه شد عدد1001رابه 1002ارتقادهید ادرس تغییرنمی کند
به همین ترتیب بعد1003و1004
تمام وبلاگ های سبزازهمین روش استفاده میکنند عددراارتقامیدهند
امتیاز: 0 0
http://zatun1001.persianblog.ir
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام : *
پست الکترونیک : *
وب سایت :

ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد